Chez Moi

Onlangs vroeg ik me af waar het Franse woord chez oorspronkelijk van afgeleid is. Het doet op het eerste gezicht on-Romaans aan en ik wilde graag weten of het misschien een Keltische oorsprong had.

Online bronnen leren echter dat chez wel degelijk uit het vulgaire Latijn afkomstig is. Het is de Franse variant van het woord casa dat in het klassieke Latijn iets als eenvoudig huis of hut - het normale woord voor huis in het klassieke Latijn was domus - betekende en dat in het Spaans, Portugees en Italiaans de standaardterm voor (t)huis werd, net als casă in het Roemeens. (Vergelijk dit overigens met het woord 'hut' dat door sommige Nederlanders tegenwoordig in de betekenis van 'huis' wordt genruikt, net als andere 'stoere' woorden zoals 'kiet'.)

Chez betekent dus oorspronkelijk zoiets als "huis" en tegenwoordig nog steeds "in het huis van". Van daaruit heeft het langzamerhand een algemenere betekenis gekregen die men ruwweg kan samenvatten als "bij".

Hier de tekst van Wiktionnaire:

Français
Origine et histoire de « chez »

Étymologie

Fait chiese, chese (« maison ») en ancien français, altéré en chez en raison de son emploi proclitique, du latin casa (« maison »).
La forme pleine survit dans la toponymie sous la forme chaise (orthographié ainsi par confusion avec le mot chaise) : La Chaise-Dieu, Les Chaises, etc.

Préposition
chez /ʃe/

(1) Dans la maison de, au logis de; associé au lieu de résidence ou d'activité d'une personne.
Chez le coiffeur. Chacun est maître chez soi. Je viens de chez vous.
(2) (Par extension) Se dit du pays natal, du lieu qu’on habite ordinairement.
L’air de ce pays ne lui convenait pas, il a été obligé de retourner chez lui.
(3) Parmi.
Il y avait telle coutume chez les Grecs.
(4) (Figuré) En la personne de quelqu’un.
C’est chez lui une habitude.
(5) (Figuré) (Par extension) Dans les œuvres de quelqu’un.
On trouve ce récit chez Hérodote.

Dérivés

chez-moi, chez-soi
faire comme chez soi

T. Rivas

Onderschatting van toekomstige techniek in Science Fiction

Een van de sprekendste bewijzen van de manier waarop we nieuwe technologische ontwikkelingen kunnen onderschatten, is te vinden in de Science Fiction.
Natuurlijk komt daar ook het thema in voor van uitvindingen die nog helemaal niet gerealiseerd zijn, zoals robots met subjectieve gevoelens, maar voor een deel gaat het daarbij misschien wel om dingen die niet eens mogelijk zijn (robots zijn m.i. bijvoorbeeld nu eenmaal machines zonder bewustzijn). Laten we echter eens kijken naar de ontwikkeling van de computer. In een aantal science fiction-films zie je toekomstige computers die niet al te veel verschillen van de computers die er al waren toen de films geproduceerd werden. In de eerste Star Trek-serie komt bijvoorbeeld wel een computer voor maar die lijkt nauwelijks op de personal computers die al zo'n 20 jaar later werkelijkheid zouden worden. Terwijl het om computers uit de 23e eeuw zou moeten gaan!

In nieuwere SciFi series zie je grote beeldbuismonitoren (CRT-monitoren) die nu reeds ouderwets aan doen, omdat nieuwe pc's tegenwoordig bijna allemaal gepaard gaan met een LCD-flatscreen.

Dit fenomeen kent men uiteraard al veel langer. De maanlanding die Jules Vernes heeft beschreven lijkt bijvoorbeeld op de eerste echte pogingen tot ruimtevaart, maar het gaat er dan wel een stuk primitiever aan toe dan in de jaren 60 van de 20e eeuw.

Science Fiction prikkelt de fantasie, maar grappig genoeg zien we juist aan Science Fiction dat technologische ontwikkelingen onvoorspelbaar kunnen zijn en onze verbeelding kunnen overstijgen.

T. Rivas